( 1 ) گويند ، پيامبر ( ص ) ده سال در مدينه اقامت فرمود و همه سال روز عيد قربان ، قربانى مىكرد ولى سر نمىتراشيد و مو و ناخن را هم كوتاه نمىكرد و با آنكه مكرر جهاد مىكرد ولى به حجّ مشرف نشد تا آنكه در ماه ذى قعده از سال دهم هجرت دل بر گزاردن حج نهاد و مردم را آگاه فرمود . گروهى انبوه از مردم به مدينه آمدند تا در مراسم حجّ به پيشوايى رسول خدا ( ص ) حاضر باشند ، و از هنگامى كه به پيامبرى مبعوث شد تا هنگام رحلت جز از همين يك بار حج نگزارد . ابن عبّاس دوست نمىداشت آن را حجّة الوداع بگويند ، و مىگفت حجّة الاسلام است . پس پيامبر ( ص ) از مدينه پاى پياده بيرون آمد ، و غسل كرده بود و روغن بر موى خود ماليده بود و دو پارچهء صحارى را به صورت ازار و رداء پوشيده بود . و اين روز شنبه بود ، پنج شب مانده از ذى قعده . رسول خدا نماز ظهر را در ذو الحليفه شكسته گزارد و همسران آن حضرت نيز جملگى در هودجها با او بودند . و پيامبر ( ص ) بر گردن شتران قلاده آويخت و به نشانهء اشعار ، با خونهاشان علامت گذارى فرمود و پس آن گاه بر ناقهء خود سوار شد و بر آن قرار گرفت و در همان روز از منطقهء بيداء محرم شد . و ناجيهء بن جندب اسلمى نيز به نگاهبانى از شتران قربانى پيامبر ( ص ) گماشته شده بود . و اختلاف است بر اينكه پيامبر ( ص ) با چه نيتى محرم شد . مردم مدينه گويند ، جز از نيّت حج نفرمود و ديگران مىگويند ، نيت عمره و حجّ داشت . و برخى مىگويند ، نخست به نيت عمرهء تمتع به مكّه در آمد و سپس حجّ را نيز بر آن افزود . و در هر مورد رواياتى آورده‌اند ، و خدا داناتر است . پيامبر ( ص ) منازل را پيمود و ميان راه در مساجدى كه مردم ساخته بودند و محل آن را مىدانستند با ياران خود نماز مىگزارد . روز دو شنبه در مرّ الظّهران بود و در سرف آفتاب غروب كرد . پيامبر ( ص ) شب را در آن جا مقام كرد و صبح غسل فرمود و همان روز سوار بر ناقهء قصواء خود از گردنهء كداء كه در منطقهء بالاى مكه است به شهر در آمد و چون به باب بنى شيبة [ 1 ] رسيد ، به ديدن كعبه دستها را به آسمان برداشت و عرض كرد : پروردگارا بر تشريف و تكريم و بزرگداشت و جلال و شكوه اين خانه بيفزاى ، و هر كه او با حج يا عمره آن را تعظيم مىكند بر شرف و كرامت و جلال و نكويى او بيفزاى . آن گاه به طواف در آمد و سه دور از طواف را به حالت دو انجام داد در حالى كه

--> [ 1 ] . باب بنى شيبه از درهاى معروف مسجد الحرام است . - م .